Opis

Spis treści

Raport podsumowuje zmiany, jakie zaszły w sferze handlu wewnętrznego od czasu rozpoczęcia transformacji w Polsce. Obejmuje on lata 1989-2009.

Przeprowadzona analiza potwierdziła istotne znaczenie handlu w polskiej gospodarce, wyrażające się m.in. wysokim udziałem w tworzeniu produktu krajowego brutto i znaczącym udziałem zatrudnionych w sferze handlu, wysokim poziomem inwestycji bezpośrednich, a także wzrastającym poziomem obsługi handlowej partnerów biznesowych oraz konsumentów. Sfera handlu to obszar dynamicznych przemian ilościowych i jakościowych w technologii handlu detalicznego i hurtowego, włącznie z rozwojem takich nowoczesnych form obsługi jak handel przez Internet, centra handlowe najnowszej generacji, centra dystrybucyjne i centra logistyczne. Do zmian jakościowych należy też zaliczyć nowe formy organizacji przedsiębiorstw (np. franczyza), rozwój marek własnych, powstanie nowych relacji pomiędzy uczestnikami kanałów dystrybucji. Handel w Polsce to działalność o dużym nasyceniu konkurencją, ale też silnie oddziałująca na rozwój rynków lokalnych. W tegorocznym raporcie - podobnie jak w poprzednich - podejmujemy różne aspekty rozwoju tej sfery gospodarki, w tym organizacyjne, ekonomiczne i technologiczne.

W porównaniu z dotychczasowymi obecny raport wyróżnia się:

• zakresem merytorycznym; został poszerzony o problematykę oddziaływania handlu na rynki lokalne, analizę strategii stosowanych przez firmy handlowe i konkurencyjności firm rodzimych, rozdział dotyczący postępu technicznego w handlu i rozwoju marketingu w przedsiębiorstwach handlowych, zawiera też rekomendacje dla polityki wobec handlu,
• okresem, jaki obejmuje analiza; dotyczy ostatniego dwudziestolecia (1989-2009).

Niezależnie od prezentacji zmian ilościowych i jakościowych, jakie dokonały się w funkcjonowaniu handlu detalicznego i hurtowego w Polsce, raport zawiera analizę procesów i zjawisk, jakie zachodziły w sferze handlu w 2008 r. Był to okres kontynuacji rozpoczętych w połowie lat 90. procesów koncentracji i integracji przedsiębiorstw handlowych, które sprawiają, że w handlu mamy coraz większą przejrzystość struktur podmiotowych. Wyłaniają się liderzy poszczególnych form handlu. Odnotowano dalszy postęp w rozwoju centrów handlowych. Są one budowane z coraz bardziej rozszerzonymi funkcjami rekreacyjnymi i lokalizowane w coraz mniejszych miastach w Polsce. Wiele uwagi poświęcono w raporcie analizie relacji, jakie zachodzą między uczestnikami kanałów dystrybucji, postrzeganych coraz częściej jako ważne niematerialne źródło budowy pozycji firmy handlowej na rynku. Pojawiają się symptomy zacieśniania współpracy dostawcy i pośrednika handlowego, szczególnie w obszarze handlu tradycyjnego, co w dłuższym okresie może skutkować wykształcaniem się nowych form konkurowania w kanałach dystrybucji - między łańcuchami dostaw, a nie poszczególnymi podmiotami. Nasila się konkurencja w handlu, której skutkiem jest z jednej strony poczucie zagrożenia wśród małych firm rodzinnych ze strony zagranicznych sieci handlowych, z drugiej zaś podejmowanie przez firmy rodzime oryginalnych strategii rozwoju pozwalających nie tylko skutecznie utrzymywać się na rynku, lecz także poprawiać swoją pozycję.

Materiały, na podstawie których przygotowano raport, to przede wszystkim dane statystyczne publikowane przez GUS, ujmowane według PKD w sekcji G „Handel i naprawy", wzbogacone materiałami statystycznymi, które GUS przygotował na zlecenie Instytutu na podstawie swoich informacji pierwotnych. W celu pogłębienia analizy zmian zachodzących w kanałach dystrybucji, współpracy dostawców i przedsiębiorstw handlowych, procesów integracji rodzimych firm detalicznych i hurtowych, procesów wyposażenia technicznego handlu oraz informatyzacji przedsiębiorstw handlowych wykorzystano materiały empiryczne z badań, które Instytut realizował w latach wcześniejszych.

W raporcie wykorzystano też materiały uzyskane przy okazji gromadzenia danych do opracowań statutowych i grantów realizowanych przez pracowników Instytutu, a także materiały z różnych opracowań o charakterze eksperckim, jak również materiały z konferencji naukowych oraz z literatury fachowej - krajowej i zagranicznej - prezentującej stan i kierunki rozwoju handlu w Polsce i za granicą.

Mamy nadzieję, że raport będzie użyteczny zarówno dla przedstawicieli praktyki gospodarczej oraz środowisk akademickich, jak i reprezentantów rynków regionalnych i lokalnych oraz wszystkich interesujących się zmianami zachodzącymi w sferze handlu w Polsce.

Rozdział 2
Struktura podmiotowa handlu - Bożena Słomińska
2.1. Zmiany w liczebności, formach organizacji i własności przedsiębiorstw
2.2. Struktura działowa i branżowa przedsiębiorstw
2.3. Rozmieszczenie terytorialne przedsiębiorstw
o liczbie pracujących powyżej 9 osób
2.4. Zmiany w wielkości przedsiębiorstw handlowych
2.5. Zmiany w grupie mikroprzedsiębiorstw

Rozdział 3
Handel jako pracodawca - Lidia Kuczewska
3.1. Pracujący w handlu
3.2. Bezrobocie w handlu
3.3. Wynagrodzenia w handlu
3.4. Sekcja „Handel i naprawy" w 2008 r.

Rozdział 4
Handel na rynkach regionalnych i lokalnych - Bożena Słomińska
4.1. Mierzalne rezultaty wpływu handlu na rozwój regionów
4.2. Handel w procesie zaspokajania lokalnego popytu konsumpcyjnego
4.3. Jakościowe aspekty oddziaływania handlu na rynki regionalne i lokalne
4.4. Aktywność samorządu terytorialnego w procesach rozwoju handlu na rynkach lokalnych

Rozdział 5
Sytuacja ekonomiczno-finansowa przedsiębiorstw
handlowych - Anna Skowronek-Mielczarek
5.1. Przychody i koszty w przedsiębiorstwach handlowych
5.2. Wyniki finansowe przedsiębiorstw handlowych
5.3. Rentowność przedsiębiorstw handlowych
5.4. Sprawność działania przedsiębiorstw handlowych
i stan ich zadłużenia
5.5. Płynność finansowa

Rozdział 6
Wielkość i struktura nakładów inwestycyjnych w handlu - Edward Maleszyk
6.1. Stan wyjściowy
6.2. Etap wstępnej transformacji: lata 1989-1995
6.3. Etap intensywnych zmian: lata 1996-2000
6.4. Lata: 2001-2008

Rozdział 7
Skutki ekspansji zagranicznych sieci handlowych dla kanałów dystrybucji artykułów konsumpcyjnych - Urszula Kłosiewicz-Górecka
7.1. Rozwój nowych kanałów dystrybucji
7.2. Procesy modernizacji w tzw. tradycyjnych kanałach dystrybucji
7.3. Kreowanie nowych relacji wśród podmiotów kanałów dystrybucji
7.4. Doskonalenie fizycznego przepływu towarów

Rozdział 8
Zmiany w handlu detalicznym - Urszula Kłosiewicz-Górecka
8.1. Zmiany własnościowe i ilościowe sklepów
8.2. Sklepy według wielkości
8.3. Struktura branżowa sklepów
8.4. Udział sklepów zagranicznych firm handlowych w sieci sklepów ogółem w Polsce

Rozdział 9
Procesy koncentracji i integracji w handlu detalicznym
- Edward Maleszyk
9.1. Przedsiębiorstwa z sieciami handlowymi
9.2. Ośrodki handlowe

Rozdział 10
Zmiany w handlu hurtowym - Sławomir Tajer
10.1. Uwarunkowania zmian w handlu hurtowym
10.2. Rozwój tradycyjnych form hurtu instytucjonalnego
10.3. Rozwój skoncentrowanych form handlu hurtowego
10.4. Porozumienia integracyjne zainicjowane przez
rodzimych hurtowników

Rozdział 11
Strategie przedsiębiorstw handlowych - Barbara Pokorska
11.1. Uwarunkowania zmian w strategiach przedsiębiorstw
handlowych
11.2. Geneza procesu transformacji przedsiębiorstw handlowych
11.3. Dominujące strategie w działalności przedsiębiorstw handlowych

Rozdział 12
Zmiany w konkurencyjności krajowych przedsiębiorstw
handlowych - Edward Maleszyk
12.1. Przekształcenia w handlu a procesy konkurowania
12.2. Konkurencyjność zintegrowanych sieci handlowych
12.3. Konkurencyjność handlu wyspecjalizowanego

Rozdział 13
Postęp techniczny w handlu
13.1. Zmiany w wyposażeniu technicznym sklepów i magazynów handlowych - Sławomir Tajer
13.2. Zakres zastosowania techniki elektronicznej - Bożena Słomińska, Sławomir Tajer
13.3. Rozwój handlu elektronicznego - Bożena Słomińska

Rozdział 14
Marketing przedsiębiorstw handlowych - Urszula Kłosiewicz-Górecka
14.1. Początkowy etap rozwoju marketingu w handlu
14.2. Marketing w handlu w drugiej połowie lat 90.
14.3. Trzeci etap rozwoju marketingu przedsiębiorstw handlowych

Rozdział 15
Wnioski i rekomendacje dla polityki wobec handlu
- Urszula Kłosiewicz-Górecka, Bożena Słomińska