Mapa strony  Logowanie    Wersja do druku     
 
  Strona głównaProjektyProjekty finansowane przez MNiSW i NCNProjekty zakończoneKompetencje konsumentów jako stymulanta innowacyjnych zachowań i zrównoważonej konsumpcji
Szukaj:   
 

 
Oryginalność i potencjał praktyczny ekonomii politycznej Tadeusza Kowalika. Próba oceny
Liberalizacja rynku usług w UE jako czynnik podnoszący innowacyjność i konkurencyjność polskich przedsiębiorstw usługowych
Projekty zakończone
Innowacyjność usług biznesowych w podnoszeniu konkurencyjności przedsiębiorstw – ujęcie modelowe
Identyfikacja polskich ekonomistów akademickich ze szkołami myśli ekonomicznej
Konsumpcja w innowacyjnej gospodarce
Polska szkoła makro-konkurencyjności
Upadłość konsumencka w Polsce na tle doświadczeń innych krajów Unii Europejskiej
Ceny w handlu zagranicznym Polski na tle nowych tendencji na rynkach światowych
Kompetencje konsumentów jako stymulanta innowacyjnych zachowań i zrównoważonej konsumpcji
Wpływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych na powstawanie i rozwój innowacji w Indiach - analiza z wykorzystaniem modelu CDM
Rynek produktów Sprawiedliwego Handlu w Polsce
Wpływ wykorzystania WiOO na konkurencyjność polskich przedsiębiorstw
Internacjonalizacja polskich przedsiębiorstw w warunkach światowej dekoniunktury i wychodzenia z kryzysu oraz wpływ ekspansji zagranicznej na podnoszenie ich potencjału innowacyjnego
Konsumpcja a rozwój społeczno-gospodarczy regionów
Ochrona i edukacja konsumentów na wybranych rynkach usług
Poziomy i pionowy handel wewnątrzgałęziowy wyrobami przemysłu motoryzacyjnego w UE
Miejsce i rola ludzi młodych w regionie
Handel w polityce rynku pracy
Redystrybucja dochodów i jej wpływ na poziom konsumpcji gospodarstw domowych
Światowy rynek usług w początkach XXI wieku
Konsument na rynku e-usług w krajach Europy Środkowo-Wschodniej
Reklama w procesach konkurencji na rynku polskim





 

Kompetencje konsumentów jako stymulanta innowacyjnych zachowań i zrównoważonej konsumpcji

Kompetencje - definicja

Kompetencje konsumentów zdefiniowano jako wiedzę teoretyczną i umiejętność praktyczną, wyróżniającą daną osobę łatwością sprawnej, skutecznej, odpowiadającej oczekiwaniom jakościowym, realizacji potrzeb niższego i wyższego rzędu przy zachowaniu odpowiedzialności za dokonywane wybory

 

Etapy badania

1. Analiza desk research
2. Badania
jakościowe (maj-czerwiec 2013)
  • 4 x FGI konsumenckie (Białystok, Gdańsk, Katowice, Warszawa)
  • IDI eksperckie (n=10)

3. Badania ilościowe

  • Omnibus CAPI (TNS) n=1000, ogólnopolska próba 15-74 lat, czerwiec-lipiec 2013.
  • CATI n=1000, 18-74 lat, co najmniej minimalne kompetencje konsumenckie (sierpień 2013).

 

Wybrane wyniki badań

  • Około 37% Polaków przyznaje, że obecnie bardziej się zadłuża niż oszczędza (wśród nich częściej są osoby negatywnie oceniające swoją sytuację materialną -53%).
  • Ponad połowa badanych (57%) przyznaje, że częściej zdarza im się kupować tańsze i mniej trwałe produkty zamiast jednego droższego, który można jednak dłużej używać.
  • 56% respondentów utrzymuje, że kiedy chce kupić produkt długotrwałego użytku (sprzęt AGD, RTV, komputer, telefon dotykowy itp.), czeka na okresowe obniżki cen/promocje/wyprzedaże (14% zdecydowanie tak). Częściej są w tej grupie kobiety (60%), osoby mieszkające w dużych miastach (63%).
  • 70% konsumentów stara się czytać wszelkie umowy, instrukcje i regulaminy, kiedy kupują jakiś produkt lub usługę, ale tylko co piąty zdecydowanie tak się zachowuje
  • 83% konsumentów w wieku 15-74 lata uważa, że kupuje rozważnie - tylko tyle, ile w danej chwili potrzebuje, ale co trzeci zdecydowanie tak uważa
  • Termin przydatności produktu prawie zawsze sprawdza 76% konsumentów.
  • Około połowa polskich konsumentów deklaruje, że prawie zawsze czyta skład kupowanych produktów spożywczych (52%).
  • Znaczna większość Polaków (84%) uważa, że produkty regionalne, lokalne, są zdrowsze od masowych, produkowanych przez światowe koncerny.
  • Polski konsument lubi dzielić się swoją opinią na temat zakupionego produktu czy usługi, niezależnie czy jest ona pozytywna (88%, w tym 54% często), czy negatywna (84%, w tym 53% często).
  • Planowanie budżetu w gospodarstwie domowym:
    planuje budżet domowy (68%) i wydatki celowe (60%), kupuje to, co potrzebne, starając się oszczędnie gospodarować pieniędzmi (82%).
  • Osoby, które zawsze czytają warunki umowy:
    • w wieku 40-49 lat (65%),
    • z wykształceniem wyższym (59%),
    • mieszkające na wsi (59%).
  • Osoby, które czasami czytają warunki umowy:
    • mieszkające w miastach co najmniej 100 tys. mieszkańców (44%),
    • z wykształceniem średnim (50%).
  • 71% osób nie zna żadnej instytucji, która zajmuje się ochroną i edukacją konsumentów (z czego 69% to osoby, które dobrze oceniają swoją wiedzę na temat zrównoważonej konsumpcji)
  • W 2012 i 2013 kontakt z organizacjami zajmującymi się prawami konsumenckimi miał zaledwie co 10. badany

 

Definicje

Data minimalnej trwałości - data, do której prawidłowo przechowywany lub transportowany środek spożywczy zachowuje swoje właściwości fizyczne, chemiczne, mikrobiologiczne i organoleptyczne. Data powinna być poprzedzona określeniem "Najlepiej spożyć przed" albo określeniem "Najlepiej spożyć przed końcem".
Termin przydatności do spożycia - termin, po upływie którego środek spożywczy traci przydatność do spożycia; termin ten jest podawany do oznaczania środków spożywczych nietrwałych mikrobiologicznie, łatwo psujących się; data powinna być poprzedzona określeniem "należy spożyć do:"

 

 
Analiza skupień pozwoliła na wyodrębnienie czterech segmentów:

  • Rezolutni poszukiwacze (26%)
  • Nieufni tradycjonaliści (27%)
  • Nowocześni konsumpcyjni ignoranci (22%)
  • Wygodni pragmatyce (25%)

 

PODSUMOWANIE
Z odpowiedzi deklarujących wyłania się optymistyczny obraz konsumenta, który w większości okazał się gospodarny, racjonalny, oszczędny, dokonuje wyborów w przemyślany sposób.
Poziom wiedzy konsumenckiej Polaków jest raczej niski, a racjonalne działania w praktyce wynikają bardziej ze zdrowego rozsądku i sytuacji życiowej niż postępowania zgodnie z konkretną ideą.

Badania jakościowe:

  • Wskazały na wysoki poziom kompetencji w zakresie wiedzy na temat konsumpcji zrównoważonej.
  • Nie było problemu ze zdefiniowaniem tej kategorii.

Charakterystyczne opinie

  • Najsilniej konsumpcja zrównoważona jest kojarzona z konsumpcją żywności.
  • Nikt nie wspominał o kwestii sprawiedliwości międzypokoleniowej, nie było odwołań do poczucia odpowiedzialności za przyszłe pokolenia.
  • Nikt nie zadeklarował, że jest gotów ograniczyć konsumpcję, raczej chodzi tu o tzw. ekologizację zamożności.
  • Deklarowano, że odpowiedzialne za kwestie środowiskowe jest państwo.

Bariery

  • finanse: produkty są za drogie,
  • brak dostępu do wiedzy: zamiast faktów na ogół znane są tylko pogłoski,
  • brak wiedzy o produktach i autorytetów: mała świadomość społeczna organizacji konsumenckich, brak niezależnych, wiarygodnych ocen produktów,
  • brak czasu, tempo życia,
  • brak wiarygodnych gwarancji rzetelności produktów,
  • lenistwo, wygoda,
  • brak dostępu do odpowiedniego zaplecza, np. do pojemników recyklingowych
  • brak chęci, zainteresowania, ignorancja, obojętność,
  • brak myślenia o przyszłości,
  • pazerność i chęć oszczędzania: „Czasem kupujemy tańszy i okazuje się, że niestety jest chybiony i zbieramy na ten droższy",
  • brak umiaru - „czasem kupujemy za dużo". Zdarza się to szczególnie w święta, uroczystości rodzinne.
  • brak dostępności do odpowiednich produktów,
  • nowoczesność, trendy mody sprzeczne z wymogami konsumpcji zrównoważonej,
  • nadmiar produktów, przesyt na rynku,
  • brak umiejętności zrobienia czegoś samemu,
  • polityka dużych firm, korporacji i producentów: zatajają oni niewygodne informacje o produktach.

 

Wnioski

  • Wysokim kompetencjom towarzyszy przeświadczenie, że w ostateczności to państwo jest odpowiedzialne za konsumpcję zrównoważoną.
  • Nie ma gotowości istotnej zmiany stylu życia.
  • Nie ma perspektywy długookresowej w myśleniu o konsumpcji zrównoważonej.
  • Potwierdzają to wyniki badań ilościowych.

W 2014 roku ukaże się monografia z pełnymi wynikami badań nt. „Kompetencje konsumentów - innowacyjne zachowania, zrównoważona konsumpcja" wydana przez PWE.

 

Kierownik projektu: dr hab. Anna Małgorzata Dąbrowska