Mapa strony  Logowanie    Wersja do druku     
 
  Strona głównaGospodarkaŚwiat i Polska przed nowymi wyzwaniamiJanusz Chojna
Szukaj:   
 

 
Gospodarka świata i Polski - szanse i zagrożenia
Bezkosztowe możliwości zwiększenia wpływów z podatków
Handel wewnętrzny w Polsce 2011-2016
Dylematy zrównoważonego rozwoju
Świat i Polska przed nowymi wyzwaniami
Juliusz Kotyński
Krzysztof Marczewski
Jan Przystupa
Janusz Chojna
Łukasz Ambroziak
Zmiany w sferze handlu w Polsce w latach 2010-2015
Szanse i zagrożenia wzrostu. Prognozy na przyszłość.
Polska gospodarka przed wielką zmianą?





 

Janusz Chojna

mgr Janusz Chojna - kierownik Zakładu Koniunktury Światowej

Pozycja firm z kapitałem zagranicznym w gospodarce Polski

W 2014 r. nastąpiło zahamowanie spadkowej tendencji udziału firm z kapitałem zagranicznym w gospodarce Polski, notowanej od 2010 r. Syntetyczny wskaźnik udziału, konstruowany na podstawie dziewięciu wskaźników cząstkowych (liczba podmiotów, liczba pracujących, przychody z całokształtu działalności, sprzedaż eksportowa, inwestycje na nowe środki trwałe, aktywa trwałe i obrotowe, kapitał własny, zobowiązania) ustabilizował się na osiągniętym w 2013 r. poziomie 37,9%, o 2,1 p.p. niższym w stosunku do szczytowego z lat 2008-2009. Zahamowaniu (na przeciętnym poziomie 186, gdy sektor krajowy=100) uległa również spadkowa tendencja przewagi firm z kapitałem zagranicznym w zakresie podstawowych wskaźników strukturalno-efektywnościowych. Ich przewaga nad firmami krajowymi nadal malała w odniesieniu do wydajności pracy i skłonności do eksportu, natomiast zwiększyła się w odniesieniu do produktywności aktywów.

Udział firm z kapitałem zagranicznym w gospodarce Polski i ich przewaga nad firmami krajowymi
w zakresie podstawowych wskaźników strukturalno-efektywnościowych w latach 1995-2014 

Źródło: obliczenia własne na podstawie danych GUS.

Do ustabilizowania pozycji inwestorów zagranicznych w gospodarce mogło się przyczynić skokowe zwiększenie napływu bezpośrednich inwestycji zagranicznych do Polski w 2014 r. (liczone w złotych ponad czterokrotne w stosunku do poprzedniego roku, z 8641 mln zł do 37642 mln zł). Z analizy NBP wynika jednak, że doprowadziły do niego głównie transakcje fuzji i przejęć oraz przepływ kapitału w tranzycie, podczas gdy wzrost tzw. inwestycji nowych, decydujących o realnym oddziaływaniu BIZ na gospodarkę, był znacznie skromniejszy (z 30539 mln zł w 2013 r. do 37612 mln zł w 2014 r., tj. o 23,2%).
Czynnikiem sprawiającym, że relatywna pozycja firm z kapitałem zagranicznym przestała słabnąć mogła być też wyraźna poprawa koniunktury zewnętrznej w 2014 r., w tym przezwyciężenie recesji w strefie euro i znaczne przyspieszenie wzrostu gospodarczego Niemiec, kluczowych jako źródło pochodzenia BIZ napływających do Polski oraz zagraniczny rynek zbytu działających w Polsce firm z kapitałem zagranicznym. O wpływie tego czynnika może świadczyć m.in. zdecydowana poprawa wskaźnika skłonności do eksportu w tej grupie przedsiębiorstw.
Ponadto w 2014 r. wygasać już zaczynało funkcjonowanie programów wsparcia przedsiębiorstw w ramach perspektywy finansowania unijnego na lata 2007-2013, natomiast kierunki interwencji dla perspektywy 2014-2020 były dopiero wypracowywane. Prawdopodobne osłabienie oddziaływania środków europejskich w okresie przejściowym byłoby silniej odczuwane przez podmioty z kapitałem wyłącznie polskim, znacznie częściej niż podmioty z kapitałem zagranicznym korzystające z tych środków.
Po jednorocznym zahamowaniu spadkowej tendencji udziału firm z kapitałem zagranicznym w gospodarce Polski trudno ocenić, czy i na ile okaże się ono trwałe. W świetle prawidłowości rozwojowych powrót do tendencji spadkowej wydaje się z czasem nieuchronny. Natomiast coraz istotniejsza staje się intensyfikacja działań na rzecz zmiany układu przewag lokalizacyjnych w Polsce, ze sprzyjającego lokalizacji projektów pracochłonnych na przyciągający w coraz większym stopniu naukochłonne projekty w obszarze wysokiej techniki.
Jedynym spośród rozpatrywanych dziewięciu parametrów - składowych syntetycznego wskaźnika udziału - który w latach 2010-2014 rósł nadal wyraźnie szybciej w grupie firm z kapitałem zagranicznym niż w przedsiębiorstwach z kapitałem wyłącznie polskim była liczba pracujących. Silny wzrost zatrudnienia sprawiał, że systematycznie kurczyła się przewaga firm zagranicznych nad krajowymi w zakresie wydajności pracy.
Nasilony proces kreacji zatrudnienia przez inwestorów zagranicznych przynosił w minionych latach niewątpliwie korzystne skutki, przyczyniając się do łagodzenia ekonomicznych i społecznych problemów związanych z wysokim bezrobociem. Z drugiej jednak strony wskazuje on, że podstawowym czynnikiem przyciągającym inwestorów zagranicznych do Polski pozostawała dostępność zasobów stosunkowo dobrze wykwalifikowanej, a jednocześnie stosunkowo taniej siły roboczej. Świadczy to o utrwaleniu w percepcji inwestorów i podejmowanych przez nich decyzjach przeświadczenia, że Polska jest atrakcyjnym miejscem do lokalizowania przede wszystkim inwestycji pracochłonnych. W konfrontacji z rzeczywistością przeświadczenie to może się jednak już niebawem zachwiać w związku z procesami demograficznymi. Na narastającą odczuwalność bariery niedoboru pracowników, w tym wykwalifikowanych wskazują już obecne badania warunków działalności firm z kapitałem zagranicznym w Polsce i składowych klimatu inwestycyjnego Zdecydowane i trwałe zaostrzenie tej bariery miałoby wysoce negatywne konsekwencje dla napływu bezpośrednich inwestycji zagranicznych do Polski i groziłoby delokalizacją projektów już funkcjonujących, zarówno w sferze usług, jak i przetwórstwa przemysłowego.


Ceny na światowych rynkach towarowych

Zapoczątkowana w połowie 2014 r. faza załamania cen na światowych rynkach surowców utrzymywała się do początku 2016 r. Przeciętny poziom cen towarów surowcowych spadł w tym czasie o ponad połowę. Przyczyniła się do tego głównie silna obniżka ceny ropy w następstwie „rewolucji łupkowej', jednak osłabienie popytu pod wpływem zmian w gospodarce chińskiej, obfita podaż oraz mocniejący dolar tworzyły podstawy do spadku notowań cenowych także większości pozostałych surowców. Wprawdzie od lutego 2016 r. ceny towarów surowcowych zaczęły wykazywać wyraźny wzrost, jednak dominuje pogląd, że w prognozowanym okresie
do końca 2017 r. ceny te pozostaną stosunkowo niskie, znacznie ustępujące notowanym w zakończonej na początku obecnej dekady fazie boomu.


Ceny surowców na rynkach światowych według podstawowych grup towarowych
w latach 2014-2015 i prognoza MFW na lata 2016-2017 (ceny średnioroczne w USD)

 Wyszczególnienie Zmiana w stosunku do poprzedniego roku w %Indeksy cen 
 2014 201520162017
2015/2011 (2011=100)
 2017/2015 (2015=100)
 Surowce ogółem -6,2 -35,3 -11,5 6,5 57,8 94,2
 Surowce energetyczne -7,4 -44,8 -15,9 13,8 50,6 95,8
 w tym ropa naftowa -7,5 -47,2 -13,5 16,1 48,8 100,4
 Surowce nieenergetyczne -4,0 -17,5 -6,0 -1,7 70,3 92,4
 w tym:      
 - metale -10,3 -23,1 -12,6 -3,4 54,9 84,4
 - surowce pochodzenia rolnego 1,9 -13,5 -15,0 -0,1 78,2 84,9
 - żywność -4,1 -17,1 2,0 -1,3 78,0 100,7
 - napoje 20,7 -3,1 -10,9 -2,8 84,0 86,6

Źródło: MFW i obliczenia własne.

Silne ostatnio wahania światowej ceny ropy wywierają istotny wpływ zarówno na gospodarki krajów-eksporterów, jak i krajów importujących, w tym Polski.
Szacujemy, że spadek średniorocznej ceny podstawowych gatunków ropy na rynku świa-towym (w USD) o 47,2% w 2015 r. działał w kierunku poprawy salda bilansu handlowego Polski o 7965 mln USD, co odpowiadało 1,68% PKB, a jednocześnie w kierunku redukcji wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych (CPI) o 0,75 p.p.
Efektem prognozowanego przez MFW dalszego spadku średniorocznej ceny ropy
w 2016 r. (o 13,5%) powinna być poprawa salda bilansu handlowego Polski o 1200 mln USD (0,25% PKB z 2015 r.) i redukcja wskaźnika CPI o ok. 0,25 p.p. Natomiast w 2017 r. przewidywany wzrost ceny ropy o 16,1% będzie działał w kierunku pogorszenia salda bilansu handlowego o 1240 mln USD (0,26% PKB) i zwiększenia wskaźnika CPI o ok. 0,45 p.p. Przy powyższej kalkulacji oddziaływania zmian ceny ropy na poziom wskaźnika CPI uwzględniono efekt kursowy oraz wieloletnią średnią stopę przeniesienia zmian cen światowego rynku ropy na ceny detaliczne paliw silnikowych w Polsce.

 


Zachęcamy do zapoznania się z najnowszymi raportami: „Inwestycje zagraniczne w Polsce 2014-2015" (2016, ISSN: 1231-1103) oraz „Koniunktura gospodarcza świata i Polski 2014-2017" (2016, ISSN: 1426-790X)

Zamawianie ekspertyz i opracowań celowych wykonywanych przez Instytut na zlecenie (kontakt)