Mapa strony  Logowanie    Wersja do druku     
 
  Strona głównaGospodarkaGospodarka świata i Polski - szanse i zagrożeniaJanusz Chojna (1)
Szukaj:   
 

 
Gospodarka świata i Polski - szanse i zagrożenia
Juliusz Kotyński
Krzysztof Marczewski
Janusz Chojna (1)
Janusz Chojna (2)
Jan Przystupa
Bezkosztowe możliwości zwiększenia wpływów z podatków
Handel wewnętrzny w Polsce 2011-2016
Dylematy zrównoważonego rozwoju
Świat i Polska przed nowymi wyzwaniami
Zmiany w sferze handlu w Polsce w latach 2010-2015
Szanse i zagrożenia wzrostu. Prognozy na przyszłość.
Polska gospodarka przed wielką zmianą?





 

Janusz Chojna (1)

mgr Janusz Chojna - kierownik Zakładu Koniunktury Światowej

Pozycja inwestorów zagranicznych w gospodarce Polski - czy zmiana tendencji?

W zakresie pozycji bezpośrednich inwestorów zagranicznych (firm z kapitałem zagranicznym) w gospodarce Polski można wyróżnić trzy fazy: ekspansji (okres transformacji gospodarczej, lata 1994-2004), stabilizacji (po akcesji do Unii Europejskiej i przed ujawnieniem się efektów globalnego kryzysu finansowego i gospodarczego, lata 2005-2009) oraz regresu (lata 2010-2013). W 2014 r. regres został jednak wyhamowany, a w 2015 r. pozycja inwestorów zagranicznych w polskiej gospodarce ponownie wzrosła. Rodzi się pytanie o przyczyny tego zjawiska i jego trwałość - czy oznacza ono zapoczątkowanie nowej tendencji, a czy mieć będzie charakter jedynie przejściowy?

 

Udział podmiotów z kapitałem zagranicznym (PKZ) w gospodarce Polski w % (lewa skala) i ich przewaga nad podmiotami krajowymi (PKP) w zakresie podstawowych wskaźników strukturalno-efektywnościowych (prawa skala) w latach 1994-2015

Źródło: obliczenia własne na podstawie danych GUS.

 

Podstawą do określenia pozycji inwestorów zagranicznych w gospodarce Polski są dane publikowane corocznie przez GUS w ramach statystyki przedsiębiorstw. Pozwalają one na określenie udziału firm z kapitałem zagranicznym wśród ogółu podmiotów gospodarczych (z wyłączeniem mikroprzedsiębiorstw oraz m.in. podmiotów prowadzących działalność bankową, maklerską i ubezpieczeniową, towarzystw inwestycyjnych i emerytalnych oraz gospodarstw indywidualnych w rolnictwie) w odniesieniu do takich kategorii, jak: liczba podmiotów, liczba pracujących, przychody z całokształtu działalności gospodarczej i z eksportu, inwestycje na nowe środki trwałe, aktywa trwałe i obrotowe, kapitał własny i zobowiązania. Na ich podstawie jest liczony (jako średnia arytmetyczna) syntetyczny wskaźnik udziału firm z kapitałem zagranicznym w gospodarce Polski. Natomiast przewaga firm z kapitałem zagranicznym nad podmiotami z kapitałem wyłącznie krajowym o charakterze strukturalno-efektywnościowym jest ustalana w oparciu o kształtowanie się w obu grupach przedsiębiorstw wskaźników wydajności pracy, skłonności do eksportu i produktywności aktywów.
Tak zdefiniowany udział firm z kapitałem zagranicznym w gospodarce Polski zwiększył się z 13% w 1994 r. do ok. 40% w latach 2004-2009, by następnie obniżyć się do 37,9% w latach 2013-2014 i wzrosnąć do 38,4% w 2015 r. Podobny przebieg miało kształtowanie się przewag strukturalno-efektywnościowych firm z kapitałem zagranicznym nad firmami krajowymi. Odpowiedni wskaźnik zwiększył się z 59% w 1994 r. do przewagi ponad dwukrotnej w latach 2002-2010. W obecnej dekadzie przewaga ta malała - do 86% w latach 2013-2014, jednak w 2015 r. ponownie wzrosła - do 90%.
Wzrost w 2015 r. w stosunku do 2014 r. objął wszystkie składowe syntetycznego wskaźnika przewag strukturalno-efektywnościowych oraz zdecydowaną większość (7 spośród 9) składowych syntetycznego wskaźnika udziału. Najsilniej zwiększył się udział firm z kapitałem zagranicznym w sprzedaży eksportowej ogółu podmiotów (o 1,4 p.p., do 68,5%). Do sekcji i działów wykazujących w 2015 r. największy wzrost udziału firm z kapitałem zagranicznym należało najsilniej zorientowane eksportowo przetwórstwo przemysłowe, w tym przemysł samochodowy oraz produkcja wyrobów elektronicznych i elektrycznych, zaliczane do tradycyjnych specjalności eksportowych inwestorów zagranicznych w Polsce. Podobnie było wśród sekcji usługowych, gdzie odnotowano rosnący udział firm z kapitałem zagranicznym w działalności profesjonalnej, naukowej i technicznej oraz pozostałej działalności usługowej, wykazujących relatywnie najsilniejszą w usługach orientację eksportową.
Pozwala to wiązać wzmocnienie pozycji podmiotów z kapitałem zagranicznym w gospodarce w 2015 r. z ożywieniem ich aktywności eksportowej. Sprzyjały temu pomyślne uwarunkowania koniunkturalne (poprawa koniunktury gospodarczej w strefie euro, w tym w Niemczech) i kursowe (silna deprecjacja złotego w stosunku do dolara). Szanse związane z ożywieniem popytu zewnętrznego oraz korzystnym dla eksporterów efektem kursowym mogły być w znacznie większym stopniu wykorzystane przez firmy z kapitałem zagranicznym niż podmioty z kapitałem wyłącznie polskim ze względu na ponad trzykrotnie wyższą skłonność do eksportu w pierwszej z tych grup przedsiębiorstw. O ile bowiem sprzedaż eksportowa generowała w firmach z kapitałem zagranicznym 28,4% przychodów z całokształtu działalności, o tyle w firmach bez kapitału zagranicznego odpowiedni odsetek wynosił tylko 9,2%.
W warunkach, gdy źródłem wzmocnienia pozycji podmiotów z kapitałem zagranicznym w gospodarce Polski było przede wszystkim oddziaływanie krótkookresowych czynników koniunkturalnych i kursowych, zjawisko to nie musi mieć charakteru trwałego. W świetle zaawansowania rozwoju gospodarczego kraju oraz rozwoju sektora firm z kapitałem wyłącznie polskim niemożliwy wydaje się już powrót do tendencji wzrostu udziału podmiotów z kapitałem zagranicznym w gospodarce tak długotrwałej i silnej, jak w okresie transformacji. Prawdopodobnym scenariuszem krótkookresowym są wahania obu wskaźników syntetycznych (udziału i przewag) na poziomie zbliżonym do notowanego w ostatnich latach. Natomiast w średnim i długim okresie podstawowym wyzwaniem będzie jakościowa zmiana modelu zaangażowania inwestorów zagranicznych w Polsce na bazujący na wysokich kwalifikacjach pracowników, innowacjach oraz branżach o wysokim poziomie zaawansowania technicznego.