Mapa strony  Logowanie    Wersja do druku     
 
  Strona głównaGospodarkaGospodarka świata i Polski - szanse i zagrożeniaKrzysztof Marczewski
Szukaj:   
 

 
Gospodarka świata i Polski - szanse i zagrożenia
Juliusz Kotyński
Krzysztof Marczewski
Janusz Chojna (1)
Janusz Chojna (2)
Jan Przystupa
Bezkosztowe możliwości zwiększenia wpływów z podatków
Handel wewnętrzny w Polsce 2011-2016
Dylematy zrównoważonego rozwoju
Świat i Polska przed nowymi wyzwaniami
Zmiany w sferze handlu w Polsce w latach 2010-2015
Szanse i zagrożenia wzrostu. Prognozy na przyszłość.
Polska gospodarka przed wielką zmianą?





 

Krzysztof Marczewski

dr hab. Krzysztof Marczewski, prof. IBRKK - kierownik Zakładu Koniunktury Krajowej i Eksportowej

Strefa euro - nareszcie wyraźne ożywienie

Tempo wzrostu gospodarczego w strefie euro w 2016 roku utrzymało się na dobrym poziomie i było wyższe niż przewidywały to wiosną zeszłego roku główne instytucje międzynarodowe (tablica 1). Wyraźnie obniżyła się stopa bezrobocia i zakończył się okres deflacji. PKB wzrósł we wszystkich krajach, poza Grecją. Poprawie sytuacji koniunkturalnej sprzyjały łagodna polityka pieniężna EBC, finalizacja konsolidacji fiskalnej oraz coraz lepsza koniunktura światowa. Sanację finansów publicznych potwierdzają obliczenia salda pierwotnego budżetu niezbędnego dla stabilizacji długu publicznego oraz dekompozycja źródeł przyrostu tego długu w latach 2012-2016. Prognozy na lata 2017-2018 przewidują utrzymanie się gospodarki obszaru euro na ścieżce wzrostu PKB przewyższającej długookresowy trend, z szansami na zamknięcie w przyszłym roku ujemnej luki produktowej.

 

Tablica 1
Obszar euro - podstawowe wskaźniki makroekonomiczne

Wyszczególnienie2015 wartość
w mld euro
2015201620172018
zmiany roczne w %
Produkt krajowy brutto (PKB)10460,72,01,81,71,7
Konsumpcja z dochodów osobistych5743,21,82,01,51,5
Konsumpcja zbiorowa2164,61,31,91,51,5
Nakłady brutto na środki trwałe2066,03,23,72,93,5
Eksport towarów i usług4831,66,52,93,84,1
Import towarów i usług4357,66,54,04,24,6

Źródło: Eurostat; IMF, World Economic Outlook, April 2017; ECB, Economic Bulletin, issue 3/2017; European Commission, European Economic Forecast. Spring 2017, European Economy Institutional Paper 053, 2017; Global Interim Economic Outlook, March 2017, OECD; The ECB Survey of Professional Forecasters, April 2017.

 

EBC kontynuował łagodną politykę pieniężną. Od 16 marca 2016 r. stopa depozytowa jest utrzymywana na poziomie -0,40%, stopa operacji refinansujących - 0,00%, zaś stopa kredytu - 0,25%. Ta polityka miała istotny wpływ na kształtowanie się kursu euro. Choć w ciągu 2016 roku średni kurs euro wobec dolara pozostał na poziomie roku poprzedniego, to jednak w trzyleciu 2014-2016 doszło do jego 20% deprecjacji, a realny efektywny kurs euro wobec 19 głównych partnerów handlowych, deflowany jednostkowymi kosztami pracy w całej gospodarce, osłabił się w tym samym czasie o 10,4%. Od 9 marca 2015 r. działa program zakupu papierów wartościowych sektora publicznego (Public Sector Purchase Programme - PSPP). W ramach PSPP Europejski Bank Centralny zobowiązał się do zakupu obligacji skarbowych emitowanych przez rządy krajów strefy, agencje i instytucje unijne. Od 8 czerwca 2016 r. dołączył do niego program zakupu papierów wartościowych sektora przedsiębiorstw (Corporate Sector Purchase Programme - CSPP). Dotyczy on zakupów obligacji korporacyjnych. Miesięczne rozmiary netto zakupów w ramach wszystkich programów nabywania aktywów (Asset Purchase Programmes - APP) wynoszą obecnie 60 mld euro.
Zdecydowanie poprawił się stan finansów publicznych w strefie euro jako całości i w większości krajów członkowskich. Według obliczeń Komisji Europejskiej ogólny deficyt budżetowy strefy euro obniżył się już po raz kolejny i to wyraźnie, tym razem z 2,1% PKB w 2015 r. do 1,5% PKB w 2016 r. Jednak, o ile w latach 2011-2012 ostra konsolidacja fiskalna była dokonywana w warunkach silnej recesji, jeszcze ją przy tym pogłębiając, to w ostatnich latach proces ten odbywał się w wolniejszym tempie i przy zamykającej się ujemnej luce produktowej. Procykliczne zacieśnienie z lat 2011-2012 jest często krytykowane, ale ostatecznie umożliwiło, choć za wysoką cenę w postaci głębokiej recesji w wielu krajach, wyrwanie się gospodarki strefy euro z pułapki kryzysu zadłużeniowego, zapewniając tym samym jej ochronę przed „zarażeniem" (contagion) idącym poprzez rynki finansowe, zarażeniem zagrażającym całej konstrukcji unii walutowej. Dobrym odzwierciedleniem sytuacji poszczególnych krajów z punktu widzenia perspektyw ustabilizowania relacji długu do PKB jest wskaźnik wymaganego do realizacji tego celu salda pierwotnego sektora finansów publicznych (a więc salda pomniejszonego koszty odsetkowe), przy aktualnym poziomie tej relacji. Liczy się go następująco:

dt = (it - nt)bt-1

gdzie:
dt - wymagany dla stabilizacji relacji długu publicznego do PKB poziom salda pierwotnego sektora finansów publicznych w relacji do nominalnego PKB,
it - długookresowa nominalna stopa oprocentowania długu (per annum),
nt - tempo wzrostu nominalnego PKB,
bt - relacja długu publicznego do nominalnego PKB.

Uzyskana w ten sposób wielkość pożądanego salda jest konfrontowana z faktycznym jego poziomem (ddt) osiągniętym w roku t. Różnicę tych dwu wskaźników określamy mianem luki salda pierwotnego:

Lukat = dt - ddt

Wyniki obliczeń dla wybranych 8 krajów strefy euro zawiera tablica 2. Składają się na tę grupę kraje najsilniej dotknięte kryzysem zadłużeniowym (Grecja, Cypr, Hiszpania, Portugalia, Włochy i Irlandia) oraz tworzące trzon strefy euro - Niemcy i Francja. Dla porównania przedstawione zostały także dane dotyczące Polski. Dla stabilizacji długu wymagane było w 2016 roku dodatnie saldo pierwotne tylko w trzech krajach (Grecja, Cypr, Portugalia). Stale w zdecydowanie najgorszej sytuacji znajdowała się Grecja. Z kolei Irlandia zrealizowała proces oddłużania w błyskawicznym tempie. Również szybko podążały tą ścieżką Hiszpania, Portugalia i Włochy. Dodatnia luka salda pierwotnego wystąpiła w 2016 r. tylko w Grecji i Polsce, przy czym w wypadku naszego kraju była ona minimalna i dotyczyła relatywnie niskiego poziomu zadłużenia w relacji do PKB. Jednak wskazywało to na tendencję do wzrostu udziału długu publicznego w PKB.

 

Tablica 2
Wymagane saldo pierwotne finansów publicznych i luka salda pierwotnego
w krajach strefy euro i w Polsce w latach 2012-2016 (% PKB)

 Wymagane saldo pierwotneLuka salda pierwotnego
2012201320142015201620122013201420152016
Niemcy-0,42-0,71-1,78-2,41-2,31-2,68-2,51-3,85-4,66-4,30
Irlandia5,061,50-5,75-32,90-2,558,952,93-5,88-33,64-3,98
Grecja51,8824,8414,9619,6414,2155,6233,9614,5823,5711,94
Hiszpania6,055,071,54-2,00-2,3113,558,604,060,04-0,41
Francja1,020,750,46-1,03-1,483,252,512,260,47-0,03
Włochy8,125,992,460,46-0,315,863,850,86-1,08-1,98
Cypr5,4410,649,244,442,168,3312,4515,192,74-0,38
Polska0,551,26-0,15-0,94-0,231,582,811,33-0,140,35
Portugalia16,666,542,71-1,710,3517,446,534,97-1,92-1,71

Źródło: obliczenia własne na podstawie danych z bazy Eurostatu i bazy AMECO wg formuł podanych w tekście.

 

Dług publiczny nadal przekraczał referencyjną wartość 60% PKB w 13 krajach. Najwyższy poziom zadłużenia wystąpił w Grecji (179% PKB), we Włoszech (132,6%), Portugalii (130,4%), na Cyprze (107,8%) i w Belgii (105,9%), przy przeciętnej wartości tej relacji dla całej strefy równej 91,3%. Trzeba jednak podkreślić, że wskaźnik ten, już drugi rok z rzędu, przestał się podnosić. Ważnym zagadnieniem jest identyfikacja źródeł wzrostu długu publicznego. Otóż przyrost w danym roku długu publicznego w relacji do nominalnego PKB można zapisać jako sumę trzech składników: deficytu pierwotnego w relacji do PKB w tym roku, tzw. efektu kuli śniegowej (wyrażającego oddziaływanie nadwyżki stopy oprocentowania długu nad tempem wzrostu bieżącego PKB) oraz wielkości dostosowań zasobowo-strumieniowych w relacji do PKB, wg formuły:

gdzie:
-ddt - deficyt pierwotny sektora finansów publicznych w roku t
PKBt - nominalny PKB w roku t
SFt - dostosowania zasobowo-strumieniowe w roku t.


Tablica 3 zawiera dekompozycję przyrostów relacji długu publicznego do PKB w wybranych 8 krajach strefy euro i w Polsce. W przypadku każdego kraju w pierwszym wierszu podane zostały przyrosty relacji długu publicznego do PKB, zaś w kolejnych trzech - wyszczególnienie ich źródeł zgodnie z powyżej podaną formułą.
W Niemczech udział długu w PKB obniżał się od 2013 roku. Sprzyjał temu niski poziom stopy procentowej w relacji do tempa wzrostu PKB i nadwyżka pierwotnego salda budżetu. Z kolei we Francji stały wzrost udziału długu w PKB wynikał przede wszystkim z chronicznie ujemnego salda pierwotnego oraz efektu kuli śniegowej. Ten efekt ciążył jednak przede wszystkim na pozycji fiskalnej Grecji i Cypru.

 


Tablica 3
Zmiany relacji długu publicznego do PKB w wybranych krajach Unii Europejskiej
w latach 2012-2016 i ich składowe (rok do roku w pkt. proc.)

 20122013201420152016
Niemcy1,61-2,47-2,60-3,70-2,91
- deficyt salda pierwotnego-2,25-1,79-2,07-2,25-1,99
- efekt kuli śniegowej0,720,06-0,81-1,13-0,92
- dostosowania zasobowo-strumieniowe3,14-0,730,28-0,330,00
Irlandia9,87-0,01-14,22-26,62-3,50
- deficyt salda pierwotnego3,891,43-0,13-0,75-1,40
- efekt kuli śniegowej2,411,27-4,15-23,16-0,67
- dostosowania zasobowo-strumieniowe3,56-2,71-9,94-2,72-1,43
Grecja-12,5317,852,27-2,292,34
- deficyt salda pierwotnego3,759,12-0,383,93-2,27
- efekt kuli śniegowej19,3413,356,695,892,74
- dostosowania zasobowo-strumieniowe-35,62-4,62-4,04-12,121,87
Hiszpania16,209,724,99-0,60-0,06
- deficyt salda pierwotnego7,503,532,522,041,89
- efekt kuli śniegowej5,024,652,43-0,51-0,75
- dostosowania zasobowo-strumieniowe3,681,530,04-2,12-1,20
Francja4,322,792,930,920,26
- deficyt salda pierwotnego2,231,761,801,501,45
- efekt kuli śniegowej1,451,081,100,21-0,02
- dostosowania zasobowo-strumieniowe0,64-0,040,03-0,79-1,17
Włochy6,845,662,880,390,50
- deficyt salda pierwotnego-2,25-2,14-1,60-1,54-1,67
- efekt kuli śniegowej6,935,503,332,381,69
- dostosowania zasobowo-strumieniowe2,162,301,15-0,450,48
Cypr14,0422,944,910,40-0,10
- deficyt salda pierwotnego2,901,815,95-1,70-2,54
- efekt kuli śniegowej3,799,016,042,380,70
- dostosowania zasobowo-strumieniowe7,3612,13-7,08-0,291,73
Polska-0,651,98-5,450,912,43
- deficyt salda pierwotnego1,031,551,480,800,58
- efekt kuli śniegowej0,571,62-0,09-0,44-0,06
- dostosowania zasobowo-strumieniowe-2,26-1,19-6,850,551,91
Portugalia14,832,821,56-1,611,52
- deficyt salda pierwotnego0,78-0,012,26-0,21-2,06
- efekt kuli śniegowej10,023,462,81-0,140,71
- dostosowania zasobowo-strumieniowe4,04-0,64-3,51-1,272,88

Źródło: obliczenia własne na podstawie formuły podanej w tekście i danych z bazy AMECO.